Báo cáo chính phủ: phụ nữ và người có bằng đại học dễ mất việc vì AI nhất tại Úc
Công việc văn phòng, kế toán, lập trình và tiếp thị đang nằm trong danh sách "dễ bị thay thế nhất" bởi công nghệ tự động hóa, theo một báo cáo quốc gia vừa được chính phủ Úc công bố. Điều đáng chú ý với cộng đồng người Việt: những ai đang làm nghề thủ công tay nghề, chăm sóc người cao tuổi hay lái xe lại nằm trong nhóm ít rủi ro nhất.
## Báo cáo nói gì
Đây là lần đầu tiên chính phủ liên bang theo dõi và công bố dữ liệu kiểu này. Theo báo cáo AI and Employment in Australia từ Jobs and Skills Australia (JSA), các nghề được xếp vào nhóm "dễ bị thay thế nhất" gồm: nhân viên văn phòng, quản lý bán lẻ, lập trình viên phần mềm, kế toán, nhân viên lễ tân, nhân viên tiếp thị và quảng cáo, nhân viên tổng đài và tiếp thị qua điện thoại.
Báo cáo lý giải rằng những công việc này đều thuộc dạng "nhận thức lặp đi lặp lại" — tức là làm theo quy trình cố định và có thể tự động hóa bằng các công cụ AI thế hệ mới. Theo dữ liệu JSA, người làm các nghề này có xu hướng là phụ nữ và có bằng đại học.
Ngược lại, nhóm ít rủi ro nhất lại là những người có tay nghề kỹ thuật từ đào tạo nghề, ít bằng đại học hơn: thợ thủ công, nhân viên chăm sóc người cao tuổi, tài xế xe tải và xe nâng, nhân viên vệ sinh và làm vườn.
## Con số cần biết
Báo cáo nhìn lại giai đoạn cuối năm 2022 đến đầu năm 2026 và ghi nhận: nhóm nghề ít bị ảnh hưởng bởi AI tăng việc làm 9,5%, trong khi nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất chỉ tăng 5,6%. Nói thẳng ra là việc làm ở các ngành văn phòng, kế toán, lập trình đang lớn chậm hơn hẳn so với các ngành tay nghề.
Báo cáo cũng trích dẫn nhận định của Dario Amodei, CEO của công ty AI Anthropic, rằng trong vòng một đến năm năm tới, AI có thể xóa bỏ một nửa số vị trí nhân sự đầu vào ở các văn phòng, đẩy tỷ lệ thất nghiệp lên 10-20%. Tuy nhiên, chính phủ Úc chưa thấy bằng chứng rõ ràng điều này xảy ra tại Úc — theo Bộ Việc làm và Quan hệ Lao động, "chúng tôi không thấy điều này trong dữ liệu của Úc".
Bộ trưởng Việc làm Amanda Rishworth cho biết thị trường lao động hiện vẫn "mạnh theo tiêu chuẩn lịch sử" và chính phủ cam kết hỗ trợ người lao động thích nghi qua đào tạo kỹ năng.
## Điều này ảnh hưởng gì tới bạn
Với cộng đồng người Việt tại Úc, bức tranh này có hai mặt khá rõ.
Nhóm làm nghề tay chân tay nghề — thợ điện, thợ xây, thợ nail, nhân viên aged care, tài xế, nhân viên vệ sinh — thực ra đang đứng ở vị trí khá vững. Đây là nhóm ít bị đe dọa nhất theo báo cáo này, và số việc làm cũng tăng nhanh hơn.
Nhưng với những ai đang học hoặc đã có bằng đại học và làm các công việc văn phòng, kế toán, lập trình, hay đang tìm việc trong các lĩnh vực này, tốc độ tăng trưởng việc làm đang chậm lại. Nếu bạn đang cân nhắc định hướng nghề nghiệp cho con cái hay cho chính mình, đây là tín hiệu đáng để suy nghĩ.
Tuần tới, theo kế hoạch, chính phủ Albanese sẽ công bố thêm các chính sách về quản lý AI trong nền kinh tế và thị trường lao động.
## Bạn nên làm gì
Nếu bạn đang làm hoặc đang học ngành có trong danh sách rủi ro cao, điều thực tế nhất có thể làm ngay là tìm hiểu thêm về các khóa đào tạo kỹ năng bổ sung qua hệ thống TAFE hoặc các chương trình của Jobs and Skills Australia. Chính phủ đã nói sẽ tiếp tục theo dõi dữ liệu và công bố định kỳ, nên bạn cũng có thể theo dõi trang web của Jobs and Skills Australia để cập nhật báo cáo mới nhất. Nếu bạn đang lo về quyền lợi lao động hoặc bị mất việc không rõ lý do, Fair Work Ombudsman là nơi để hỏi.
## Nguồn
The Guardian Australia