Báo cáo Grattan: người mua thuốc ở Úc đang trả phí cao hơn mức cần thiết vì vận động hành lang
Người mua thuốc ở Úc -- trong đó có rất nhiều gia đình Việt -- có thể đang trả nhiều hơn mức cần thiết mỗi lần ra nhà thuốc, theo một báo cáo mới công bố ngày 12/7/2026 của viện chính sách công Grattan Institute.
## Chuyện gì đã xảy ra
Theo báo cáo của Grattan Institute, Hiệp hội Nhà thuốc Úc (Pharmacy Guild of Australia) -- tổ chức đại diện cho hầu hết chủ nhà thuốc -- đang có ảnh hưởng quá lớn trong việc định giá dịch vụ dược phẩm. Hiệp hội này là nhà tài trợ lớn nhất ngành y tế cho các đảng phái chính trị, và cứ năm năm lại đàm phán với chính phủ để nhận gần 4 tỷ đô la tiền thuế mỗi năm. Điểm đáng lo ngại, theo Grattan, là các cuộc đàm phán này diễn ra hoàn toàn kín, không có bên độc lập nào giám sát.
Ông Peter Breadon, giám đốc mảng y tế của Grattan và là tác giả chính của báo cáo, nói đây là "ảnh hưởng quá mức từ một nhóm lợi ích."
Báo cáo cũng chỉ ra rằng lợi nhuận của các chủ nhà thuốc thành viên hiệp hội đã tăng hơn gấp đôi trong mười năm qua -- theo chính khảo sát của hiệp hội với các thành viên.
## Phí nào đang bị đặt câu hỏi
Mỗi khi mua thuốc theo toa, khách hàng thường trả một khoản gọi là "dispensing fee" (phí cấp phát thuốc) -- hiện ở mức khoảng 9 đô cho một loại thuốc trung bình. Khoản phí này được cho là để bù chi phí nhận toa, kiểm tra, chuẩn bị thuốc và tư vấn bệnh nhân.
Tuy nhiên, Grattan cho rằng mức phí này không thực sự dựa trên chi phí thực tế, và không có cách nào biết chi phí thực là bao nhiêu vì -- theo báo cáo -- các nỗ lực tìm hiểu chi phí thực đã bị hiệp hội cản trở.
Ngoài ra, nhà thuốc còn được phép thu thêm tối đa 2,80 đô cho một số loại thuốc nhất định. Và một khoản giảm giá 1 đô vốn áp dụng trong mười năm qua sẽ bị xóa bỏ vào năm 2029. Con số 1 đô tuy nhỏ nhưng trong năm tài chính 2022-23, nó đã giúp bệnh nhân tiết kiệm tổng cộng khoảng 48 triệu đô.
Hiệp hội phản bác, nói rằng các mức phí phản ánh chi phí vận hành ngày càng tăng và toàn bộ dịch vụ mà nhà thuốc cung cấp, bao gồm chương trình tiêm chủng và hỗ trợ bệnh mãn tính. Phó chủ tịch hiệp hội Simon Blacker cũng cho biết hiệp hội đã vận động thành công để chính phủ lần đầu tiên trong lịch sử PBS giảm mức đồng chi trả thuốc cho người dân.
## Quy tắc hạn chế mở nhà thuốc mới
Một điểm khác trong báo cáo là quy định hiện hành thường yêu cầu nhà thuốc mới phải cách nhà thuốc cũ ít nhất 10 km (trừ một số ngoại lệ gần phòng khám bác sĩ hoặc siêu thị lớn). Grattan cho rằng quy định này bảo vệ nhà thuốc hiện có khỏi cạnh tranh và cần bị bãi bỏ. Ông Breadon dẫn chứng các nước đã bỏ quy định tương tự thường có thêm nhà thuốc, giờ mở cửa dài hơn và giá thuốc thấp hơn.
Hiệp hội thì lập luận quy tắc này giúp đảm bảo nhà thuốc không chỉ tập trung ở khu vực đông dân mà bỏ trống các cộng đồng dễ bị tổn thương.
## Grattan đề xuất gì
Báo cáo kiến nghị xóa bỏ hệ thống Thỏa thuận Dược phẩm Cộng đồng (Community Pharmacy Agreements) vào năm 2029, khi thỏa thuận hiện tại hết hạn. Nếu chính phủ không làm vậy, Grattan đề xuất đưa dược sĩ và bệnh nhân vào bàn đàm phán, đồng thời để cơ quan định giá độc lập (Independent Health and Aged Care Pricing Authority) quyết định mức tài trợ.
Bộ trưởng Y tế Mark Butler chưa bình luận về việc chính phủ có xem xét các kiến nghị này không.
## Điều này ảnh hưởng gì tới bạn
Nếu bạn mua thuốc theo toa thường xuyên -- nhất là người cao tuổi, người có bệnh mãn tính, hay gia đình có con nhỏ -- thì câu chuyện này ảnh hưởng trực tiếp đến túi tiền. Phí dispensing fee khoảng 9 đô mỗi lần mua, cộng thêm khoản phụ phí 2,80 đô ở một số thuốc, có thể cộng dồn nhanh nếu cả nhà cùng mua thuốc định kỳ. Và khoản giảm 1 đô sắp hết vào 2029 cũng là một thay đổi cần để ý.
Nhiều người Việt ở Úc có thẻ concession (thẻ Healthcare, Pension, hoặc Low Income Health Care Card) -- nên hỏi nhà thuốc xem bạn có được giảm giá thêm không khi xuất trình thẻ.
## Bạn nên làm gì
Trước mắt, mỗi lần mua thuốc bạn có quyền hỏi rõ: có loại thuốc generic (thuốc tương đương giá rẻ hơn) không? Có áp dụng giảm giá cho thẻ concession không? Nếu bạn thấy mình bị tính phí không rõ lý do, có thể liên hệ Therapeutic Goods Administration hoặc khiếu nại qua cơ quan bảo vệ người tiêu dùng tại tiểu bang bạn ở. Theo dõi thêm thông tin về thay đổi PBS tại trang web Services Australia.
## Nguồn
ABC News (Just In), bài đăng ngày 12/7/2026.