Gần 145.000 người Úc mắc tự kỷ sẽ bị loại khỏi NDIS vào năm 2030, hơn nửa là trẻ em
Gần 145.000 người Úc đang nhận hỗ trợ từ chương trình NDIS vì tự kỷ có thể bị loại khỏi chương trình này trước năm 2031 — và hơn một nửa trong số họ chưa đến 18 tuổi. Đây là con số từ tài liệu nội bộ của Bộ Y tế được The Guardian Australia tiếp cận qua luật thông tin tự do.
## Chuyện gì đang xảy ra
Chính phủ Albanese đang thúc đẩy cải cách NDIS với lý do chương trình đang tốn quá nhiều tiền — hiện ở mức 52 tỷ đô mỗi năm và theo ước tính của chính phủ, con số này có thể vượt 117 tỷ đô mỗi năm nếu không thay đổi gì trong vòng một thập kỷ tới.
Cải cách sẽ áp dụng một bài kiểm tra năng lực chức năng (functional capacity test) mới từ năm 2028. Theo tài liệu nội bộ Bộ Y tế, tổng cộng 241.000 người tham gia NDIS sẽ bị loại khỏi chương trình trước tháng 6 năm 2031, đồng thời thêm 105.000 người sẽ không được vào chương trình. Mục tiêu là giữ tổng số người tham gia ở mức khoảng 600.000 người.
Trong số 241.000 người sẽ bị loại, 60% — tức 144.600 người — có tự kỷ hoặc chậm phát triển là khuyết tật chính. Và 64% — tức 154.240 người — đang ở độ tuổi 18 trở xuống. Người tự kỷ hiện chiếm 42% toàn bộ chương trình NDIS, và là nhóm đang tăng nhanh nhất.
Bộ trưởng NDIS Mark Butler nói với đài ABC rằng chương trình "đang gặp khó khăn thực sự" và "đang lớn quá nhanh". Ông nhấn mạnh NDIS chỉ dành cho người có "khuyết tật đáng kể và vĩnh viễn".
Các thay đổi được kỳ vọng sẽ được Quốc hội thông qua vào tháng tới, dù đang vấp phải sự phản đối mạnh từ nhiều tổ chức vận động và một số chính trị gia.
## Ai sẽ bị ảnh hưởng
Đây là vấn đề rất thiết thực với nhiều gia đình người Việt ở Úc có con em được chẩn đoán tự kỷ. Trong quý kết thúc vào tháng 12 năm 2025, theo tài liệu Bộ Y tế, 68% người tự kỷ mới được nhận vào NDIS là trẻ dưới 14 tuổi. Nếu các tiêu chí mới được áp dụng, nhiều gia đình sẽ không còn được hưởng mức hỗ trợ hiện tại nữa.
Khi The Guardian Australia hỏi chính phủ về kế hoạch hỗ trợ thiếu niên tự kỷ bị loại khỏi NDIS, phát ngôn viên không trả lời thẳng câu hỏi. Họ chỉ cho biết một số người có thể được hỗ trợ qua "các dịch vụ cộng đồng và dịch vụ phổ thông", và một số khác qua "các hỗ trợ nền tảng mới".
Chương trình Thriving Kids — do cả chính quyền liên bang và tiểu bang cùng tài trợ — dự kiến bắt đầu hoạt động từ tháng 10 năm nay, nhưng chỉ dành cho trẻ dưới 9 tuổi có chậm phát triển nhẹ hoặc tự kỷ. Đây là chương trình đầu tiên trong số các dịch vụ cấp tiểu bang được lên kế hoạch để tiếp nhận những người bị chuyển ra khỏi NDIS.
Ủy ban nhân quyền của Quốc hội hồi tháng 6 cũng đã cảnh báo rằng các thay đổi này có thể là "bước thụt lùi" và "hạn chế quyền con người" của một số người.
Nhóm vận động Autism Aspergers Advocacy Australia nói trong một văn bản gửi Quốc hội rằng bài kiểm tra năng lực chức năng sẽ "đặc biệt có vấn đề" với người tự kỷ, vì tự kỷ có phổ rất rộng và đến nay chưa có công cụ nào được thừa nhận là có thể đánh giá chính xác chức năng của người tự kỷ.
## Bạn nên làm gì
Nếu bạn hoặc con bạn đang nhận hỗ trợ NDIS vì tự kỷ, bây giờ là lúc cần nắm rõ gói hỗ trợ hiện tại và theo dõi kỹ các thông báo từ NDIS khi luật mới được thông qua. Các thay đổi chưa có hiệu lực ngay — bài kiểm tra năng lực chức năng dự kiến bắt đầu từ 2028 — nhưng việc chuẩn bị sớm sẽ giúp bạn có thời gian tìm hiểu các lựa chọn thay thế.
Bạn có thể liên hệ trực tiếp với NDIS qua trang web ndis.gov.au hoặc gọi 1800 800 110 để hỏi về tình trạng gói hỗ trợ của mình. Nếu cần tư vấn về quyền lợi, các tổ chức vận động người khuyết tật ở tiểu bang của bạn cũng có thể hỗ trợ.
Với trẻ dưới 9 tuổi có tự kỷ mức độ nhẹ, chương trình Thriving Kids sẽ bắt đầu từ tháng 10 năm nay — đáng theo dõi để xem chương trình này cụ thể cung cấp gì và ở tiểu bang nào.
## Nguồn
The Guardian Australia