Nhà 'giá rẻ' ở Úc: nhà đầu tư hưởng lợi hàng chục triệu, người thuê vẫn bị đẩy ra đường sau 15 năm
Chính phủ Úc đang đổ hàng tỷ đô tiền thuế vào tay các nhà phát triển bất động sản để xây thêm nhà cho thuê giá rẻ. Nhưng theo một loạt điều tra được ABC News công bố, người thuê nhà mới là bên chịu thiệt thòi, còn nhà đầu tư có thể thu lời hàng chục triệu đô từ chính các ưu đãi đó.
## Chuyện gì đang xảy ra
Theo ABC News (Just In), gần một phần ba người Úc đang đi thuê nhà, và con số này được dự báo sẽ tiếp tục tăng khi giá nhà vẫn nằm ngoài tầm với của nhiều người. Để giải quyết khủng hoảng nhà ở, các bang đang sửa luật quy hoạch và cấp trợ cấp lớn cho các chủ đầu tư, đổi lại họ cam kết dành một phần căn hộ cho thuê với giá rẻ hơn thị trường.
Tại New South Wales, một chương trình thưởng được giới thiệu năm 2023 cho phép chủ đầu tư xây cao hơn và dày đặc hơn giới hạn quy định từ 20 đến 30 phần trăm, nếu họ dành ra từ 10 đến 15 phần trăm diện tích sàn làm nhà giá rẻ trong ít nhất 15 năm. Theo ABC News (Just In), từ khi chương trình này ra đời, chính quyền NSW đã phê duyệt 3.515 căn nhà giá rẻ, và thêm 5.798 căn nữa đang được xem xét.
## Nhà đầu tư được lợi bao nhiêu
Trường hợp nổi bật nhất là dự án tái phát triển tòa nhà The Chimes ở Potts Point, Sydney, liên quan đến công ty bất động sản NPACT của tỷ phú James Packer và chủ đầu tư Time & Place. Họ muốn phá bỏ 80 căn hộ một phòng ngủ và studio đang được đánh giá là rẻ so với khu vực, để xây lại thành 21 căn hộ hạng sang và 23 căn giá rẻ.
Theo phân tích của Giáo sư danh dự Peter Phibbs từ Đại học Sydney, chương trình thưởng mật độ xây dựng có thể tạo thêm 31,9 triệu đô giá trị cho dự án. Trong khi đó, ông ước tính chi phí cho thuê 23 căn với giá giảm trong 15 năm chỉ vào khoảng 2 triệu đô. Các đơn phản đối dự án này lên tới hơn 180 đơn, chỉ có 4 đơn ủng hộ.
Dự án cũng gây tranh cãi vì các căn giá rẻ sẽ nằm ở tầng thấp, không được dùng hồ bơi chung, và có lối vào riêng biệt so với khu căn hộ sang. Cách bố trí này bị giới phê bình gọi là "poor door" (cửa dành cho người nghèo). Time & Place giải thích rằng lối vào riêng giúp giảm chi phí vận hành cho người thuê nhà giá rẻ vì hai khu sẽ có strata riêng.
## Nhà giá rẻ hôm nay, giá thị trường ngày mai
Vấn đề lớn hơn là tính tạm thời. Tùy từng bang và từng chương trình, mức giá ưu đãi có thể hết hạn sau 10, 15 hoặc 25 năm. Sau đó, chủ đầu tư có quyền bán, chuyển mục đích sử dụng, hoặc tăng giá thuê lên mức thị trường.
Anh Marco Rinaldi đã phải rời căn hộ một phòng ngủ ở Sydney vào năm 2022 khi chương trình giá rẻ của tòa nhà hết hiệu lực. "Tôi biết ơn vì thời gian đó, nhưng nếu không có giải pháp dài hạn thì ích gì? Chúng tôi cứ bị đẩy ra rồi tìm chỗ khác, liên tục như vậy," anh nói.
Bà Susan Lloyd-Hurwitz, cựu CEO của Mirvac và hiện là Chủ tịch Hội đồng Cung ứng và Khả năng Chi trả Nhà ở Quốc gia, cho rằng nhà giá rẻ phải được duy trì giá rẻ vĩnh viễn. "Nếu bạn xây nhà giá rẻ rồi lấy lại, bạn cứ chạy theo đuôi mãi," bà nói. Bà cũng đặt câu hỏi về việc gắn giá thuê nhà giá rẻ theo giá thị trường: "Ở Sydney, giảm 25 phần trăm so với giá thị trường vẫn không đủ khả năng chi trả với đại đa số người."
## Điều này ảnh hưởng gì tới bạn
Nếu bạn đang thuê nhà ở Sydney, Melbourne hay Brisbane, đây là điều cần nắm: nhà được gọi là "affordable housing" trong các dự án mới không có nghĩa là rẻ mãi mãi. Nếu bạn đang ở trong một căn thuộc diện này, hãy hỏi rõ thời hạn ưu đãi còn bao lâu và chuyện gì xảy ra sau đó.
Với cộng đồng người Việt làm điều dưỡng, giáo viên trợ giảng, hay nhân viên dịch vụ ở nội thành, một số căn trong các dự án như vậy được dành cho "essential workers" (người lao động thiết yếu). Đây là đối tượng có thể đủ điều kiện nộp đơn nếu biết cách tiếp cận đúng chỗ.
## Bạn nên làm gì
Nếu bạn muốn tìm hiểu về nhà ở giá rẻ tại bang mình, có thể liên hệ với Housing NSW, Housing Victoria hoặc Department of Housing and Public Works Queensland tùy theo nơi bạn sống. Các tổ chức community housing provider tại địa phương cũng là kênh trực tiếp để hỏi về điều kiện và đơn chờ.
Nếu bạn đang lo ngại về hợp đồng thuê nhà hoặc chủ nhà muốn tăng giá đột ngột, Tenants Union tại từng bang (NSW, VIC, QLD) có thể tư vấn miễn phí bằng nhiều ngôn ngữ, kể cả tiếng Việt qua dịch vụ thông dịch.
## Nguồn
ABC News (Just In), ngày 13 tháng 7 năm 2026.