One Nation đề xuất ngân hàng nhà nước và vay mua nhà 5%: ý nào đáng xem xét, ý nào có vấn đề?
Đảng One Nation vừa tung ra hai đề xuất kinh tế gây tranh cãi: lập một ngân hàng của người dân do nhà nước sở hữu, và cho vay mua nhà lãi suất cố định 30 năm ở mức 5%. Với hàng chục nghìn gia đình người Việt đang trả nợ thế chấp hoặc đang cố mua nhà lần đầu, hai đề xuất này đáng để hiểu rõ hơn là chỉ nghe tên.
## Chuyện gì đã xảy ra
Theo The Guardian Australia, ông Barnaby Joyce hiện là phát ngôn viên kinh tế của One Nation, và ông này đã đưa ra hai ý tưởng kinh tế đáng chú ý trong thời gian gần đây.
Ý đầu tiên là lập một ngân hàng của người dân do nhà nước sở hữu. Theo The Guardian Australia, đây không phải ý tưởng mới: năm 2009, sáu nhà kinh tế cấp cao từng đề xuất điều tương tự sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, và đảng Greens cũng đã có chủ trương này trong cương lĩnh của họ từ lâu. Lý do được nêu ra là bốn ngân hàng lớn hiện đang thống lĩnh thị trường một cách áp đảo: riêng nhóm big four đang nắm giữ lượng vay mua nhà nhiều hơn gấp 2,5 lần so với phần còn lại của toàn ngành ngân hàng, và thu về đến 80% tổng thu nhập lãi từ cho vay nhà ở. Tác giả bài phân tích cho rằng mức độ thống trị này không phải vì họ giỏi kinh doanh, mà vì cấu trúc độc quyền nhóm đã tồn tại từ lâu, bao gồm lịch sử Commonwealth Bank từng thuộc sở hữu nhà nước và chính sách bốn trụ cột ngăn các ngân hàng lớn sáp nhập nhau.
Ý thứ hai là cho vay mua nhà lãi suất cố định 30 năm ở mức 5%. Nghe hấp dẫn, vì theo The Guardian Australia, lãi suất thế chấp cố định ba năm hiện tại đang ở mức trung bình 6,74%. Tuy nhiên, lãi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm đang ở mức 4,83%, có nghĩa là nếu cho vay ở mức 5%, chính phủ có thể không có lãi, thậm chí lỗ.
## Điều này ảnh hưởng gì tới bạn
Với cộng đồng người Việt ở Úc, đặc biệt những ai đang vay thế chấp lãi suất thả nổi hoặc đang xếp hàng mua nhà lần đầu, hai đề xuất này chạm đúng vào nỗi lo thật sự.
Về ngân hàng nhà nước: nếu một ngân hàng cạnh tranh thật sự xuất hiện, về lý thuyết sẽ giúp thu hẹp khoảng cách giữa lãi suất cho vay và lãi suất tiết kiệm, vốn đang ở mức tương đương trước khủng hoảng tài chính 2008. Điều đó có nghĩa là phí thấp hơn, lãi tiết kiệm tốt hơn, và áp lực lên big four phải cạnh tranh hơn. Theo bài phân tích, điều này đáng để thảo luận nghiêm túc.
Về gói vay 5% 30 năm: bà Pauline Hanson đề xuất dùng 11,5 tỷ đô la từ Quỹ Housing Australia Future Fund (HAFF) để tài trợ cho chương trình này. Nhưng theo The Guardian Australia, số tiền đó hiện đang được đầu tư sinh lời, và mỗi năm 500 triệu đô la từ đó được dùng để tăng nguồn cung nhà ở xã hội và nhà giá rẻ. Nếu chuyển sang dùng cho vay cá nhân, theo tính toán với mức vay trung bình 735.000 đô la hiện nay, gói này chỉ đủ cho khoảng 15.600 khoản vay. Trong khi đó, chỉ trong một năm vừa qua đã có đến 120.841 khoản vay dành cho người mua nhà lần đầu được giải ngân. Hơn nữa, cho vay rẻ hơn không làm tăng số nhà, mà chỉ khiến nhiều người có tiền hơn để trả giá cao hơn ở đấu giá, từ đó đẩy giá nhà lên. Sau cùng, theo The Guardian Australia, chính ông Joyce cũng thừa nhận đây chỉ là "bài thảo luận, không phải chính sách".
## Bạn nên làm gì
Hai đề xuất này chưa phải chính sách, nên chưa có gì bạn cần làm ngay. Nhưng có một vài điều thiết thực:
Nếu bạn đang có khoản vay thả nổi và lo lãi suất, hãy hỏi ngân hàng của mình về các gói cố định hiện tại, rồi so sánh qua trang Moneysmart của chính phủ Úc để biết mình đang trả có hợp lý không.
Nếu bạn đang chuẩn bị mua nhà lần đầu, đừng chờ đợi một chính sách chưa chắc thành hiện thực. Hãy kiểm tra các hỗ trợ đang có thật như First Home Guarantee hoặc trợ cấp mua nhà của tiểu bang bạn đang sống qua trang web của tiểu bang hoặc qua nhân viên cho vay.
Nếu bạn muốn theo dõi diễn biến chính sách nhà ở, trang web của Treasury và Housing Australia cập nhật thường xuyên.
## Nguồn
The Guardian Australia, chuyên mục Grogonomics, tác giả Greg Jericho.