Scheme đặt cọc 5% cho nhà đầu tiên: người thu nhập cao hưởng lợi, giá nhà tăng thêm
Hơn 39.700 khoản vay nhà đã được chính phủ bảo lãnh qua chương trình đặt cọc 5% chỉ trong bảy tháng — nhưng số liệu mới cho thấy gần một phần ba người tham gia kiếm nhiều hơn mức trần thu nhập cũ, và các nhà kinh tế học cảnh báo chương trình này đang đẩy giá nhà lên cao hơn thay vì giúp người thật sự cần.
## Chuyện gì đã xảy ra
Chương trình First Home Guarantee cho phép người mua nhà lần đầu vay tới 95% giá trị căn nhà mà không cần đóng bảo hiểm thế chấp, chỉ cần đặt cọc 5%. Trước đây, chương trình này có mức trần thu nhập: không quá 125.000 đô la cho người vay đơn lẻ, và không quá 200.000 đô la cho cặp đôi vay chung. Chính phủ Albanese đã bỏ các mức trần này từ tháng 10 năm ngoái, như một cam kết tranh cử.
Theo số liệu từ Housing Australia được chuẩn bị cho Senate estimates và được The Guardian Australia tiếp cận, từ ngày 1 tháng 10 đến ngày 30 tháng 4, chương trình đã bảo lãnh 15.924 khoản vay cho người đơn lẻ và 23.790 khoản vay chung. Trong tổng số 39.704 khoản vay đó, có đến 13.979 khoản thuộc về những người thu nhập vượt mức trần cũ — tức là 6.812 người đơn lẻ kiếm trên 125.000 đô la và 7.167 cặp đôi thu nhập chung trên 200.000 đô la. Ở mức cao nhất, gần 1.000 người độc thân kiếm từ 200.000 đô la trở lên và 1.251 cặp đôi có thu nhập chung từ 275.000 đô la trở lên cũng đã sử dụng chương trình này.
Nhà kinh tế học độc lập Saul Eslake nhận định rằng chương trình này có khả năng đã được dùng bởi những người vốn đã có thể mua nhà dù không có hỗ trợ, trong khi lại khiến họ vay nhiều hơn mức cần thiết. Ông nói: "Bất cứ khi nào chính phủ làm những việc cho phép người ta chi nhiều tiền hơn vào nhà ở so với mức họ đáng ra chi, họ sẽ kết thúc bằng việc chi nhiều hơn." Amy Auster từ Policy Institute Australia cũng nói thẳng: hỗ trợ của chính phủ theo truyền thống phải ưu tiên người cần nhất, nhưng việc bỏ mức trần khiến nguồn lực này chảy về phía người đang ở vị thế tài chính tốt hơn.
## Giá nhà đã thay đổi thế nào
Kể từ khi chương trình được mở rộng, giá nhà ở những phân khúc nằm trong giới hạn của scheme đã tăng nhanh hơn rõ rệt so với trước, theo dữ liệu từ Cotality. Mức trần giá nhà được áp dụng khác nhau theo từng bang: dưới 1,5 triệu đô la tại các thành phố NSW, dưới 1 triệu đô la cho khu vực đông nam Queensland, dưới 950.000 đô la ở Melbourne và Geelong, dưới 850.000 đô la ở Perth, dưới 900.000 đô la ở Adelaide và dưới 700.000 đô la ở Hobart.
Một ví dụ dễ hiểu: nếu bạn có 50.000 đô la tiết kiệm và phải đặt cọc 20% theo cách thông thường, bạn chỉ vay được tối đa 200.000 đô la. Nhưng với scheme 5%, bạn có thể vay đến 1 triệu đô la. Khả năng vay nhiều hơn đồng nghĩa với việc người mua có thể trả giá cao hơn — và điều đó tác động lên toàn bộ thị trường.
## Điều này ảnh hưởng gì tới bạn
Nếu bạn đang tiết kiệm để mua nhà lần đầu tại Úc, đây là thông tin đáng chú ý theo cả hai hướng. Một mặt, chương trình vẫn đang mở và bạn có thể đủ điều kiện tham gia kể cả ở mức thu nhập trung bình. Mặt khác, thực tế là chương trình này đang cuốn nhiều người vào thị trường, trong đó có cả người thu nhập cao, đồng nghĩa cạnh tranh ở những phân khúc giá nằm trong giới hạn scheme sẽ không nhẹ đi.
Trung bình mỗi tháng từ tháng 10 đến tháng 4, chính phủ bảo lãnh 5.670 khoản vay qua scheme này. Con số tổng người mua nhà lần đầu trong cùng giai đoạn chỉ tăng chưa tới 3% so với sáu tháng trước — nghĩa là scheme này phần lớn đang chuyển đổi người mua đã có kế hoạch sang dùng công cụ mới, chứ chưa tạo thêm nhiều người mua thật sự mới. Gần đây hơn, hoạt động mua nhà lần đầu đã giảm khi thị trường bất động sản bước vào giai đoạn đi xuống.
## Bạn nên làm gì
Nếu bạn đang cân nhắc dùng First Home Guarantee, hãy kiểm tra điều kiện cụ thể và mức giá nhà tối đa theo bang của mình trên trang Housing Australia (housingaustralia.gov.au). Nếu bạn muốn tính toán sức vay thực tế và so sánh các lựa chọn, một mortgage broker có thể giúp bạn hiểu rõ hơn trước khi quyết định. Nếu bạn đang cần tư vấn tài chính độc lập, có thể tìm dịch vụ tư vấn tài chính miễn phí qua MoneySmart của ASIC tại moneysmart.gov.au.
## Nguồn
The Guardian Australia